Kiralık Sunucu Alırken Dikkat Edilecekler: 14 Madde

Kiralık sunucu alırken dikkat edilecekler listesi çoğu zaman "kaç çekirdek, kaç GB RAM" sorusuyla sınırlı kalır. Oysa bir fiziksel sunucunun size iyi ya da kötü bir yıl yaşatmasını belirleyen şeyler genellikle sipariş sayfasında küçük puntoyla yazanlardır: disklerin nasıl yapılandırıldığı, sunucu kilitlendiğinde ekranına nasıl ulaşacağınız, trafiğin nasıl ölçüldüğü, arıza anında kimin ne kadar sürede müdahale edeceği. Bu rehberde, ilk kez kiralık sunucu kiralayacak işletmeler ve mevcut sağlayıcısını değiştirmeyi düşünen sistem yöneticileri için 14 maddelik bir kontrol listesi, sağlayıcıya sorulacak sorular ve sunucu teslim edildiği gün çalıştırmanız gereken test komutları var.

Önce karar: kiralık sunucu mu, VDS mi?

Kiralık sunucu (dedicated server), veri merkezindeki bir fiziksel makinenin tamamının size ayrılmasıdır. İşlemci, bellek, diskler ve ağ kartı başka bir müşteriyle paylaşılmaz. VDS ise aynı fiziksel sunucu üzerinde KVM gibi bir sanallaştırma katmanıyla ayrılmış kaynaklardır. İki seçenek arasındaki farkı ayrıntılı olarak VPS mi Kiralık Sunucu mı karşılaştırma rehberinde anlattık; kısa özet şu:

Tablonun üst yarısındaysanız okumaya devam edin. Alt yarısındaysanız bir VDS ile başlayıp ihtiyaç büyüdükçe fiziksel sunucuya geçmek çoğu zaman daha mantıklıdır.

Kiralık sunucu alırken dikkat edilecekler: donanım tarafı

1. İşlemci: çekirdek sayısı mı, tek çekirdek hızı mı?

İş yükünüz paralel çalışıyorsa (sanallaştırma, çok sayıda PHP işçisi, konteynerler, derleme) çekirdek sayısı önemlidir. Tek iş parçacığına yaslanan uygulamalarda (bazı oyun sunucuları, eski ERP yazılımları, tek iş parçacıklı betikler) yüksek saat hızı ve yeni nesil mimari belirleyicidir. Kurumsal Intel Xeon platformları çok çekirdek, çok bellek kanalı ve ECC desteği sunar; AMD Ryzen tabanlı sunucular ise yüksek tek çekirdek performansıyla öne çıkar. Bu ayrımı Ryzen ile Xeon karşılaştırmasında ayrıntılı ele aldık.

Sağlayıcıya sorun: İşlemcinin tam modeli nedir? Tek mi çift soket mi? Hiper iş parçacığı (SMT) açık mı?

2. Bellek: miktar, ECC ve büyüme payı

Belleği bugünkü kullanımın en az 1,5 katı olacak şekilde planlayın; veritabanı ve dosya önbelleği boş belleği her zaman değerlendirir. Veritabanı, sanallaştırma ve dosya sunucusu gibi verinin sessizce bozulmaması gereken işlerde ECC bellek tercih edin; ECC, tek bitlik bellek hatalarını düzeltir ve çoklu bit hatalarını raporlar. Ayrıca anakartta boş bellek yuvası olup olmadığını sorun: ileride yükseltme gerekirse sunucu değiştirmek yerine bellek eklemek çok daha az kesinti demektir.

3. Disk türü: NVMe, SATA SSD ya da HDD

Yaygın ve iyi bir düzen: işletim sistemi ve veritabanı NVMe veya SSD üzerinde, yedek ve arşiv ayrı büyük diskte. Disklerin yeni mi yoksa daha önce kullanılmış mı olduğunu da sorun; kullanılmış disk kendi başına sorun değildir ama SMART değerleri temiz olmalıdır (aşağıdaki test bölümüne bakın).

4. RAID: hangi seviye, donanım mı yazılım mı?

RAID disk arızasında hizmetin devam etmesini sağlar; yedeğin yerini tutmaz. Yanlışlıkla silinen dosya ya da fidye yazılımının şifrelediği veri, RAID'in tüm disklerine aynı anda yazılır.

Donanım RAID kartı (özellikle önbellek bataryası/flash korumalı olanlar) işletim sisteminden bağımsız çalışır ve Windows kurulumlarında işi kolaylaştırır. Linux'ta mdadm veya ZFS gibi yazılımsal çözümler de güvenilirdir ve kart arızasına bağımlılığı ortadan kaldırır. Hangisini seçerseniz seçin, dizinin durumunu izleyen bir uyarı mekanizması kurun: fark edilmeyen bozuk bir disk, RAID 1'i fiilen tek diskli sunucuya çevirir.

5. Güç ve donanım yedekliliği

Çift güç kaynağı, sunucunun tek bir PSU arızasında kapanmamasını sağlar. Kurumsal sınıf sunucularda çoğunlukla bulunur, masaüstü tabanlı platformlarda genellikle tek güç kaynağı vardır. Bu tek başına eleme sebebi değildir ama kritik iş yüklerinde sorulması gereken bir sorudur. Arızalı parça değişiminin ne kadar sürede yapıldığını ve yedek parça bulundurulup bulundurulmadığını da sorun.

Uzaktan yönetim: IPMI, iDRAC ve KVM konsolu

6. Konsol erişimi var mı, nasıl çalışıyor?

Fiziksel sunucuda en sık yaşanan kâbus şudur: güvenlik duvarına yanlış bir kural eklersiniz, SSH veya RDP bağlantınız kopar ve sunucuya ulaşamazsınız. IPMI, iDRAC ya da iLO gibi bir yönetim denetleyicisi (BMC) bu durumda ekranı ve klavyeyi uzaktan size verir; BIOS ayarlarına girebilir, sunucuyu kapatıp açabilir, ISO bağlayıp işletim sistemini yeniden kurabilirsiniz.

Sağlayıcıya sorun: Konsol tarayıcıdan mı açılıyor, yoksa eski Java istemcisi mi gerekiyor? Güç kapatma/açma ve yeniden başlatma panelden yapılabiliyor mu? Yönetim arayüzüne kimler, hangi IP'lerden erişebiliyor? Java'sız tarayıcı konsolunun nasıl çalıştığını HTML5 KVM konsolu rehberinde gösterdik.

7. İşletim sistemi kurulumu ve yeniden kurulum

Hangi işletim sistemlerinin hazır imaj olarak kurulduğunu (Windows Server, Ubuntu, Debian, AlmaLinux, Rocky Linux vb.) ve kendi ISO'nuzu bağlayıp bağlayamayacağınızı sorun. Windows Server kullanacaksanız lisansın sağlayıcıdan mı geldiğini yoksa kendi lisansınızı mı getireceğinizi baştan netleştirin.

Ağ: trafik, port hızı, IP ve gecikme

8. Port hızı ile trafik kotası aynı şey değildir

"1 Gbps port" bağlantının anlık en yüksek hızını, "aylık trafik" ise ay boyunca aktarabileceğiniz toplam veri miktarını anlatır. "Limitsiz" ifadesi görüyorsanız adil kullanım kuralını mutlaka okuyun: kota aşıldığında ek ücret mi çıkıyor, hız mı düşüyor, yoksa hizmet mi durduruluyor? Ölçümün giden trafiğe mi, toplam trafiğe mi göre yapıldığını ve 95. yüzdelik dilim (95th percentile) gibi bir yöntem kullanılıp kullanılmadığını sorun.

9. IP adresleri ve IPv6

Kaç IPv4 adresi dahil, ek IP alınabiliyor mu, IP'ler için ters DNS (PTR) kaydı panelden düzenlenebiliyor mu? E-posta gönderecekseniz PTR kaydı neredeyse zorunludur. IPv6 desteği de artık ayrıntı değil: mobil operatörlerin önemli kısmı IPv6 kullanıyor ve kendi /64 bloğunuz olması, ileride konteyner ya da sanal makine dağıtırken işinizi kolaylaştırır.

10. Gecikme ve rota kalitesi

Kullanıcılarınız Türkiye'deyse sunucuyu Türkiye'de tutmak gecikmeyi belirgin biçimde düşürür. Sipariş vermeden önce sağlayıcının test IP'sine kendi kullanıcı ağlarınızdan ping ve MTR atın. Sonuçları nasıl okuyacağınızı ping testi ve MTR rehberinde adım adım anlattık. DDoS riski taşıyan bir iş yürütüyorsanız koruma seçeneklerini de baştan sorun; ayrıntılar için DDoS koruma sayfasına bakabilirsiniz.

Lokasyon, veri merkezi ve mevzuat

11. Veri merkezinin altyapısı

Sunucunun bulunduğu tesisin enerji yedekliliği (UPS, jeneratör), soğutma ve fiziksel güvenlik düzeni sorulmalıdır. "Tier 3 standartlarına uygun" bir tesis, bakım sırasında bile enerji ve soğutmanın kesintisiz sürdürülebilmesi hedefiyle tasarlanır. Sağlayıcının kendi otonom sistemi (ASN) ve IP blokları olması, ağ sorunlarında doğrudan müdahale edebilmesi açısından da bir göstergedir.

12. Kişisel veri ve lokasyon

Müşteri, çalışan ya da hasta verisi işliyorsanız verinin hangi ülkede tutulduğu KVKK açısından önem taşır; yurt dışına aktarım ek yükümlülükler getirebilir. Türkiye lokasyonlu sunucu bu konuda işinizi kolaylaştırır ama tek başına "uyum" sağlamaz: erişim yetkilendirmesi, şifreleme, kayıt tutma ve yedekleme gibi teknik ve idari tedbirler kurumun sorumluluğundadır. Konuyu KVKK ve Türkiye lokasyon sunucu rehberinde ayrıca ele aldık. Bu bölüm genel bilgilendirmedir, hukuki danışmanlık değildir.

Destek, sözleşme ve çıkış planı

13. Destek kapsamı

Yönetimsiz (unmanaged) kiralık sunucuda sağlayıcı genellikle donanım, ağ ve güç sorunlarından sorumludur; işletim sistemi ve yazılım sizin sorumluluğunuzdadır. Şunları netleştirin:

• Destek talepleri 7/24 alınıyor mu, gece arızasında kim müdahale ediyor?
• Disk değişimi gibi donanım müdahaleleri ücretli mi, ne kadar sürüyor?
• İşletim sistemi düzeyinde yardım (kurulum, güvenlik sıkılaştırma) ayrı bir hizmet mi?
• Planlı bakımlar önceden bildiriliyor mu?

14. Yedekleme ve çıkış planı

Kiralık sunucuda yedek kendiliğinden alınmaz. 3-2-1 kuralını hedefleyin: verinin 3 kopyası, 2 farklı ortamda, 1'i farklı bir lokasyonda. Yedeği aynı sunucunun ikinci diskinde tutmak yalnız disk arızasına karşı korur, sunucunun tamamen kaybına ya da fidye yazılımına karşı korumaz. Sözleşme bittiğinde verinizi nasıl dışarı alacağınızı ve disklerin nasıl temizlendiğini de sorun.

Teslim günü kontrol listesi: komutlarla doğrulama

Sunucu teslim edildiğinde, üretime almadan önce şu kontrolleri yapın. Örnekler Linux içindir; Windows'ta karşılıkları Görev Yöneticisi, Disk Yönetimi ve üreticinin RAID aracıdır.

Donanım siparişle aynı mı?

lscpu | grep -E "Model name|Socket|Core|Thread"
free -h
lsblk -o NAME,SIZE,TYPE,MODEL,ROTA
sudo dmidecode -t memory | grep -E "Size|Type:|Speed" | sort | uniq -c

Disk sağlığı (SMART):

sudo apt install smartmontools -y
sudo smartctl -H /dev/sda
sudo smartctl -a /dev/nvme0n1 | grep -Ei "percentage used|media|unsafe|power on"

"Reallocated sector", "pending sector" ya da NVMe'de "media errors" değerleri sıfırdan büyükse diski teslim gününde değiştirtin.

Yazılımsal RAID durumu:

cat /proc/mdstat
sudo mdadm --detail /dev/md0

Disk performansı (kısa test, yalnız boş disk alanında):

sudo apt install fio -y
fio --name=randrw --filename=/root/fio.test --size=2G --rw=randrw --bs=4k --iodepth=32 --ioengine=libaio --direct=1 --runtime=60 --time_based
rm /root/fio.test

Ağ ve gecikme:

sudo apt install iperf3 mtr-tiny -y
mtr -rwc 100 8.8.8.8
iperf3 -c <kendi-test-sunucunuz> -P 4 -t 30

Yük altında kararlılık (30-60 dakika):

sudo apt install stress-ng lm-sensors -y
stress-ng --cpu 0 --vm 2 --vm-bytes 75% --timeout 45m &
watch -n 5 sensors

Test sırasında sunucu yeniden başlıyorsa, çekirdek günlüğünde (dmesg, journalctl -k) bellek ya da makine kontrol hatası (MCE) görüyorsanız bunu hemen sağlayıcıya bildirin. İlk hafta içinde fark edilen donanım sorunu, canlıya geçtikten sonra fark edilenden çok daha kolay çözülür.

Sağlayıcıya göndereceğiniz soru listesi

1. İşlemcinin tam modeli, bellek miktarı ve ECC desteği nedir?
2. Diskler hangi tür ve kapasitede, RAID yapılandırması ne olacak?
3. Tarayıcıdan açılan KVM konsolu ve güç yönetimi var mı?
4. Port hızı, aylık trafik ve adil kullanım kuralı nedir?
5. Kaç IPv4 dahil, IPv6 veriliyor mu, PTR kaydını ben düzenleyebiliyor muyum?
6. Sunucu hangi şehirde ve nasıl bir tesiste duruyor?
7. DDoS saldırısında ne oluyor, hangi koruma seçenekleri var?
8. Donanım arızasında müdahale süresi ve destek kanalları neler?
9. Hangi işletim sistemleri hazır kuruluyor, kendi ISO'mu bağlayabilir miyim?
10. Sözleşme sonunda disklerdeki veri nasıl imha ediliyor?

Bu soruların cevabını yazılı almak, ileride yaşanabilecek "bu paket bunu kapsamıyordu" tartışmalarının önüne geçer.

İlgili Rehberler

• VPS mi Kiralık Sunucu mı? Karşılaştırma rehberi
• Kiralık sunucuda HTML5 KVM konsolu
• Ryzen sunucularda ECC RAM kullanımı
• Sunucuyu veri merkezine taşıma kontrol listesi
• AMD Ryzen kiralık sunucu paketleri
• Türkiye lokasyon sunucular

Sık Sorulan Sorular